W Muzeum Poczty Polskiej w Gdańsku 5 października 2026 roku udostępniono nową stałą ekspozycję poświęconą obronie poczty 1 września 1939 roku oraz dalszym losom obrońców. Wystawa prezentuje przedmioty związane z pracą pocztową, materiały dokumentacyjne dotyczące represji niemieckich oraz relacje osób, które po wojnie wróciły do Gdańska lub odbudowywały miasto. Kuratorzy i recenzenci przygotowali trasę, która rozszerza dotychczasową prezentację i pokazuje także przestrzeń, w której toczyła się ostatnia faza walk.
Co obejmuje ekspozycja?
Ekspozycja pokazuje m.in. znaczków, kartek pocztowych, telegramów oraz dokumentów pracowników Poczty Polskiej. Wśród eksponatów znalazły się również elementy wyposażenia związane z łącznością oraz aranżacje okienek pocztowych nawiązujące do wyglądu placówek z okresu międzywojennego. W części poświęconej represjom wystawiono świadectwa osób więzionych w Victoriaschule, dokumenty dotyczące prześladowań i materiały związane z niemieckimi obozami koncentracyjnymi.
W nowej aranżacji uwzględniono także opowieści o powojennych losach obrońców i ich rodzin. Prezentowane są sylwetki m.in. Balbina i Michał Bellwonowie oraz Bruno Zwarra, a także informacje o aresztowaniach i procesach, które dotknęły obrońców po kapitulacji. Ekspozycja stara się połączyć materialne pamiątki z biografiami i kontekstem historycznym Gdańska.
Jak zmieniła się trasa zwiedzania?
Nowa trasa prowadzi przez więcej pomieszczeń niż poprzednia wersja wystawy i po raz pierwszy włącza do zwiedzania piwnice budynku, gdzie rozegrała się ostatnia faza obrony. W piwnicznych salach pokazane są etapy walki z 1 września 1939 roku, próby zdobycia budynku oraz przebieg kapitulacji. W tej części znajdują się także materiały dokumentujące wykonanie wyroków i losy aresztowanych po upadku obrony.
Kto przygotował ekspozycję i jakie są związane z nią inicjatywy?
Za przygotowanie wystawy odpowiadał zespół pod kierunkiem kuratorów Marka Adamkowicza, Macieja Ostrowskiego i dr. Jana Szkudlińskiego. Recenzentami naukowymi byli prof. dr hab. Piotr M. Majewski oraz dr hab. Marcin Owsiński. Muzeum funkcjonuje jako instytucja dokumentująca dzieje polskiego Gdańska; pierwotnie otworzono je w 1979 roku.
Podczas otwarcia przemawiali m.in. Aleksandra Dulkiewicz, Hanna Pietrzkiewicz oraz Piotr Adamowicz. W ramach tygodnia otwarcia wystawę można było zwiedzać za symboliczną złotówkę. Rodziny, które do 11 października okażą Kartę Mieszkańca, otrzymają upominek związany z przedwojennym klubem sportowym Gedania. Program lekcji edukacyjnych dla szkół ma zostać ogłoszony 15 października 2026 roku.
Co przypomina wystawa o wydarzeniach 1939 roku?
Wystawa dokumentuje przebieg obrony placówki rozpoczętej 1 września 1939 roku oraz czas jej trwania, który źródła opisują jako kilkunastogodzinny. Po kapitulacji pocztowców aresztowano i osądzono w bezprawnych procesach. 5 października 1939 roku 38 obrońców zostało rozstrzelanych na poligonie policji gdańskiej na Zaspie; ta data pojawia się w narracji wystawy jako ważny punkt pamięci.
Nowa ekspozycja łączy materialne zbiory z opowieściami rodzin i dokumentacją prawną. Trasa i zbiory mają służyć przypomnieniu zarówno obrony z 1939 roku, jak i trudnych powojennych losów osób, które brały udział w tamtych wydarzeniach. Program lekcji i działania edukacyjne mają zostać przedstawione 15 października 2026.
