Twierdza Wisłoujście leży przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej, na prawym, wschodnim brzegu rzeki, naprzeciw Nowego Portu, w odległości około 5,5 km od historycznego centrum Gdańska. Obiekt pełnił historycznie rolę kontroli statków, ochrony handlu i nawigacji światłem latarni. W budowlach widoczne są różne style i techniki budowlane, wynikające z wielokrotnych odbudów po zniszczeniach.
Jak powstała i rozwijała się twierdza?
Pierwsze pisane wzmianki o strażnicy przy ujściu pochodzą z księgi kamlarii z lat 1379–1382; możliwe istnienie strażnicy sięgało wcześniejszego średniowiecza. Drewniane strażnice były niszczone w kolejnych wiekach przez najazdy i sztormy. Po wojnie trzynastoletniej w 1482 roku wzniesiono murowaną, cylindryczną wieżę pełniącą funkcję strażnicy i latarni.
W XVI wieku powstały artyleryjskie umocnienia: ok. 1517 roku wzniesiono stanowiska z otworami strzelniczymi, w 1562 roku zbudowano trójkondygnacyjny wieniec — murowaną wieżę artyleryjską otaczającą latarnię, a w 1577 roku otoczono go ziemno-drewnianymi fortyfikacjami. W XVII wieku dobudowano Fort Carré i szańce typu holenderskiego, rozbudowano bastiony i fosy.
Jak zbudowano założenie i co się z nim działo?
Fundamenty twierdzy oparte są na drewnianych skrzyniach wypełnionych kamieniami, nazywanych kaszycami. Wokół cylindrycznej wieży powstał ceglany wieniec, do którego zewnętrznego obwodu przylegały domy oficerskie. Fort Carré ma plan kwadratu z czterema skazamatowanymi bastionami, a do wnętrza prowadzi brama z poterną. Od pozostałych stron założenie otaczał Szańec Wschodni z bastionami i rawelinami; jedna z dawnych struktur obronnych przetrwała do dziś.
Wieża pełniła funkcję latarni morskiej do 1758 roku. Zwieńczenia wieży zmieniały się w kolejnych stuleciach — w 1721 roku pojawił się późnobarokowy hełm, który po pożarze w 1889 roku zastąpiono stożkowym hełmem krytym łupkiem. W 1945 roku ostrzał artyleryjski niemal całkowicie zniszczył górne partie wieży, wieniec, domy oficerskie i kondygnacje koszar; po wojnie podjęto prace konserwatorskie i rekonstrukcyjne, a w 1959 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków.
Co można zobaczyć na miejscu?
W obiekcie zachowały się pozostałości cylindrycznej wieży oraz elementy ceglanego wieńca z przyległymi domami oficerskimi. Widoczne są fragmenty Fortu Carré z bastionami, relikty Szańca Wschodniego, fosy zasilane wodami Martwej Wisły oraz pozostałości rawelinów. Na miejscu widać ślady zniszczeń z 1945 roku i prace rekonstrukcyjne przeprowadzone po wojnie.
Twierdza należy do Muzeum Gdańska i jest udostępniana zwiedzającym w okresie od maja do września. W miejscu organizowane są inscenizacje bitew morskich, spotkania grup rekonstrukcji historycznych, warsztaty rzemiosł dawnych, a także konferencje i wykłady. Obiekt pełni też funkcję przyrodniczą — jest jednym z największych zimowisk nietoperzy w województwie pomorskim.
Informacje praktyczne
- Adres: Stara Twierdza 1, 80-551 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn, śr–nd 10:00–16:00
- Telefon: +48509226350
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 931 opinii)
