Wielka Zbrojownia, zwana też arsenałem (niem. Das Große Zeughaus), należy do najważniejszych świeckich zabytków manierystycznych Gdańska. Bryła budynku sugeruje zespół czterech kamienic, a elewacje bogato zdobiono piaskowcem i złoceniami, co odróżnia go od typowej zabudowy magazynowej.
Jaka jest historia budynku?
W odpowiedzi na rosnące zagrożenie ze strony Szwecji pod koniec XVI wieku mieszczanie gdańscy podjęli decyzję o budowie specjalnego arsenału ze względu na brak magazynów dla produkowanego w regionie sprzętu wojennego. Budowę wzniesiono w latach 1602–1605. Autorem projektu był Antoni van Obberghen, jeden z czołowych architektów ówczesnego Gdańska.
Co wyróżnia fasady i detale?
Główna fasada od strony ulicy Piwnej prezentuje bogate elementy dekoracyjne, które nadają budynkowi reprezentacyjny charakter. Od strony tej widoczne są między innymi elementy o silnym akcentcie heraldycznym i figuratywnym:
- dwa wielkie rustykowane portale zwieńczone kartuszami z herbami Gdańska i podtrzymywanymi przez lwy
- posąg Minerwy osadzony we wnęce na wyższej kondygnacji
- kamienne maski i ornamenty okuciowe
- postacie gdańskich wojowników — trzech pikinierów, halabardzisty i wachmistrza
- szczyty ozdobione wąsatymi sfinksami i motywami granatów
- dwie ośmioboczne wieżyczki z hełmami z blachy i ślimakowatymi schodami
Fasada od strony Targu Węglowego jest nieco skromniejsza. Umieszczono na niej figury takich postaci jak muszkieterowie, chorąży, konstabl i kapitan. Na jednym ze szczytów znajduje się figura Kozaka z leżącą u stóp ściętą głową, odnosząca się do opowieści o Janie Podkowie.
Jakie funkcje ma wnętrze i jak eksponowano zbiory?
Trzypiętrowy gmach pełnił funkcję magazynu broni i zaplecza militarnego, a jednocześnie pełnił rolę miejsca ekspozycji. Wnętrza mieściły broń, zbroje, uprzęże oraz obrazy i posągi. Zbroje wystawiano na manekinach umieszczonych na kukłach udających rumaki; manekiny były ruchome, co wzmacniało zainteresowanie zwiedzających.
Wystrój i sposób prezentacji sprawiały, że Zbrojownię porównywano do dzisiejszych muzeów sztuki militarnej, z tym że w XVII wieku zbiory traktowano także jako zasoby możliwe do praktycznego wykorzystania. Na wyższych kondygnacjach mieści się Akademia Sztuk Pięknych.
Powierzchnia piwnic wynosi 1528 m². Parter ma 1819 m² i sklepienie podparte 15 granitowymi słupami; parter zajmował pasaż handlowy, a pozostałe przestrzenie parteru służą działalności gastronomicznej. Od 8 grudnia 2015 roku na parterze działa Zbrojownia Sztuki — przestrzeń wystawiennicza ASP podzielona na główną salę wystawową, Galerię "Design" oraz galerię "Kultura Ma Wiele Twarzy".
Co się stało w XX wieku i jak budynek odzyskał dawny wygląd?
Podczas działań wojennych w 1945 roku budynek został spalony. Odbudowano go w latach 1947–1965, odtwarzając między innymi hełmy wież oraz kamieniarkę szczytów. W latach 2000–2005 przywrócono obie fasady — odnowiono polichromie, złocenia oraz dekoracyjne rzygacze od strony ul. Piwnej.
Do 2007 roku istniało przejście przez budynek skracające trasę między ul. Piwną a Targiem Węglowym. Przejście to działało do 2007 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Targ Węglowy 6, 80-836 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: asp.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (577 opinii)
