Bastion św. Gertrudy powstał jako część rozległego systemu obronnego Gdańska. Znajduje się na Starym Przedmieściu, w rejonie Dolnego Miasta, i był jednym z czternastu bastionów, którymi miasto obwarowano w XVII wieku.
Jaka jest historia bastionu?
Bastion budowano w latach 1607–1638 według projektu miejskiego fortyfikatora Antoni van Obberghen. Do obiektu przylega Brama Nizinna z 1626 roku, która łączyła go z Bastionem Żubr i wspólnie broniła podejścia od strony Żuław i Traktu Tczewskiego.
Obiekt zachował forteczny charakter i znaczenie militarne do 1920 roku. Po tym czasie część obiektów wojskowych wyburzono, a na terenach poza wałami powstały ogródki działkowe; wały i bastiony udostępniono mieszkańcom jako teren spacerowy. Bastion wpisano do rejestru zabytków w 1967 roku, a po 2000 roku teren wraz z Opływem Motławy przeszedł rekultywację i rewitalizację.
Jak zorganizowano umocnienia i zabudowę bastionu?
Bastion ma plan pięciokątnego masywu ziemnego. Jego wnętrze mieści rozległe kazamaty z ceglanymi murami i sklepieniami. W kazamatach przechowywano proch i amunicję oraz mieściły się wozownie artyleryjskie.
Na wałach urządzone były stanowiska obserwacyjne i artyleryjskie. Podobnie jak Bastion Żubr, św. Gertrudy miał wysokie nadszańce z płaskimi tarasami, do których prowadziły ślimakowate pochylnie. Zewnętrzny system obronny obejmował podwójną fosę o zygzakowatym kształcie; z czasem zewnętrzną fosę osuszono, a zachowana fosa wewnętrzna funkcjonuje dziś jako Opływ Motławy.
Co zachowało się do dziś?
Bastion przetrwał w oryginalnym kształcie jako ostatni z zachodniego ciągu fortyfikacji. Na wałach zachowały się głogi — resztki żywopłotów obronnych posadzonych przez pruskich artylerzystów przed I wojną światową; były to gęsto nasadzone rośliny o kłujących pędach pełniące rolę zapory dla napastników.
Piwnice bastionu mają łączną powierzchnię około 4 tys. m kw. i były użytkowane do końca lat 80. XX wieku jako magazyn telewizorów marki Unimor. W 2014 roku przestrzeń piwnic przeznaczono na składnicę konserwatorską. Rewitalizacja terenu po 2000 roku objęła budowę chodników i ścieżek rowerowych wzdłuż Opływu Motławy oraz na wałach i bastionach, co przemieniło tereny poforteczne w miejski park rekreacji na podobieństwo krakowskich plant.
Bastion św. Gertrudy pozostaje wpisany do rejestru zabytków i zachowuje cechy swojej pierwotnej konstrukcji.
Informacje praktyczne
- Adres: Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (682 opinie)
