Brama Wyżynna powstała jako reprezentacyjna brama miejska w stylu renesansowym. Do końca XIX wieku wchodziła w skład XVI-wiecznych fortyfikacji, stała między Bastionem św. Elżbiety i Bastionem Karowym i wyznaczała główny wjazd do miasta.
Historia bramy
Projekt bramy uzyskał akceptację Rady Miasta w 1586 roku, a budowę ukończono w 1588. Autorem całej bramy był Willem van den Blocke. W literaturze XX wieku pojawiło się nieporozumienie dotyczące roli Hansa Kramera — Kramer wzniósł jedynie tzw. bramę wewnętrzną, która przetrwała do 1878 i później została rozebrana.
W XIX i XX wieku brama przeszła kilka zmian funkcji i formy. W 1861 przeprowadzono prace restauracyjne. W 1878 rozebrano bramę wewnętrzną, a w wałach wybito dodatkowe przejazdy; most zwodzony nad fosą zastąpiono groblą. W 1884 oblicowano elewacje rustyką i dodano fryz z herbem na elewacji wschodniej. Po zniesieniu umocnień w 1895 fosa została zasypana, a w 1903 do budynku przeniesiono odwach i zamknięto przejazdy. Po demilitaryzacji Gdańska w 1920 część pomieszczeń zajęła firma Norddeutscher Lloyd. W 1945 uszkodzeniu uległ głównie wystrój rzeźbiarski; prace naprawcze prowadzono w 1946, 1949–50 i 1964–65. W 1966 zrekonstruowano brakującą figurę lwa. Przez pewien czas pomieszczenia użytkowało Polskie Biuro Podróży Orbis. W 1952 przywrócono przejazd przez bramę, pozostawiając zamknięte boczne przejścia, w których mieściła się m.in. informacja turystyczna. W 2002 bramę przejęło Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, a 22 maja 2012 otwarto w niej Pomorskie Centrum Informacji Turystycznej.
Jak wygląda Brama Wyżynna?
Forma bramy nawiązuje do miejskich bram Antwerpii, opartych na włoskich wzorach. W przyziemiu cztery zdwojone pilastry toskańskie flankują trzy półkoliście zamknięte przeloty — najwyższy, środkowy, przeznaczony był dla ruchu kołowego, dwa boczne obsługiwały ruch pieszy. Dolna kondygnacja oblicowana jest rustyką z piaskowca; ciosy piaskowca ozdobiono głęboko rytym ornamentem roślinnym.
Górna kondygnacja zakrywała mechanizm brony środkowego przelotu i ozdobiona jest fryzem heraldycznym z trzema wypukłymi herbami: w środku herb Królestwa Polskiego, po prawej herb Gdańska, po lewej herb Prus Królewskich. Fryz dzielą płaskie pilastry, które kontynuują pionowe podziały dolnej kondygnacji i znajdują przedłużenie na attyce w rzeźbach czterech lwów. Całość przykrywa płaski dach czterospadowy. Na elewacji wschodniej widoczny jest płaskorzeźbiony herb Cesarstwa Niemieckiego, dodany w 1884 podczas rządów niemieckich w Gdańsku. Przed bramą pierwotnie znajdował się most zwodzony składający się z trzech kładek: szerokiej środkowej i dwóch węższych bocznych.
Napisy na fasadzie
Na fasadzie umieszczono kilka sentencji łacińskich wraz z polskimi tłumaczeniami; wśród nich znajdują się: „Sapientissime fiunt quae pro Republica fiunt” ("Najmądrzej dzieje się wszystko, co się dzieje dla Rzeczypospolitej"), „Iustitia et Pietas duo sunt Regnorum omnium Fundamenta” ("Sprawiedliwość i pobożność to dwie podstawy wszystkich królestw") oraz „Civitatib. haec optanda bona maxime Pax Libertas et Concordia" ("Dobra najbardziej dla państw pożądane to pokój, wolność, zgoda"). Napisy, cyfry i herby były dawniej obficie złocone.
Informacje praktyczne
- Adres: Wały Jagiellońskie 2A, 80-887 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48587327041
- Strona internetowa: prot.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (20 770 opinii)
