Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku to zabytkowy gmach wzniesiony w stylistyce gotycko‑renesansowej. Usytuowany jest przy ulicy Długiej, na rogu z ulicą Kramarską, i wyróżnia się jako jeden z najważniejszych elementów Drogi Królewskiej. Wnętrza ratusza pełnią funkcję muzealną jako oddział Muzeum Gdańska.
Jak powstał ratusz i jak się rozbudowywał?
Za pierwszy ratusz uznaje się przebudowany kantor wzniesiony na podstawie królewskiego przywileju z 1298 roku. Najstarsze zachowane fragmenty obecnego budynku pochodzą z lat 1327–1336. Już w XIV wieku okazało się, że gmach potrzebuje powiększenia, dlatego rozpoczęto kolejne przebudowy i dostosowania do miejskiego ustroju.
W 1378–1382 przeprowadzono dużą rozbudowę pod kierunkiem Henryka Ungerdina; wówczas wyodrębniono reprezentacyjną salę rady miejskiej i wykonano front od strony ulicy Długiej. Kolejne prace miały miejsce w połowie XV wieku z okazji przybycia króla Kazimierza Jagiellończyka oraz pod koniec XV wieku, gdy w latach 1486–1488 wzniesiono wieżę ratuszową, a w 1492 Michał Enkinger wykończył ją wysokim hełmem.
W XVI wieku gmach rozbudowano dalej — m.in. powstała dwukondygnacyjna oficyna wokół dziedzińca. Rozbudowa związana była z poszerzeniem reprezentacji miejskiej po nadaniu tzw. trzeciego ordynku przez Zygmunta I Starego. W dekorowaniu wnętrz wzięli udział mistrzowie złotego wieku sztuki gdańskiej, a nad pracami czuwał budowniczy miejski Antoni van Obberghen.
Co spowodował pożar z 1556 roku i jaka była odbudowa?
3 października 1556 roku zaprószenie ognia w sali Wety wywołało pożar, który poważnie uszkodził konstrukcję ratusza i zniszczył wyposażenie sal sądowych. Usuwanie skutków zniszczeń trwało kilka lat i zapoczątkowało przebudowę w stylu renesansowym. W latach 1559–1560 wykonano nowy hełm wieży oraz nową elewację.
23 września 1561 roku na szczycie hełmu ustawiono pozłocony posąg króla Zygmunta II Augusta, a tego samego dnia odbył się pierwszy koncert 14‑dzwonowego carillonu automatycznego. W kolejnych stuleciach wnętrza ratusza upiększano według wzorców weneckich; renesansowy wystrój można dostrzec m.in. w wystroju Sali Czerwonej.
Jak ratusz przetrwał wojenne zniszczenia?
Podczas II wojny światowej Główne Miasto było kilkakrotnie bombardowane, a mimo ewakuacji cennych zbiorów w marcu 1945 roku ogień strawił hełm wieży i drewniane stropy ratusza; mury dodatkowo ucierpiały od ostrzału. Budynek początkowo zaklasyfikowano do rozbiórki, ostatecznie jednak podjęto decyzję o odbudowie.
Jakie prace konserwatorskie i zmiany funkcjonalne miały miejsce po wojnie?
W maju 1945 miasto przekazano polskiej administracji, a w czerwcu do Gdańska wróciły ewakuowane zabytki. Odbudowa rozpoczęta w 1946 roku uznano za ważne osiągnięcie konserwatorskie; architekci wzorowali się m.in. na obrazie Antona Möllera. W październiku 1952 wnętrza przekazano Muzeum Pomorskiemu, a 2 kwietnia 1970 ratusz stał się siedzibą Muzeum Historii Miasta Gdańska — obecnie oddziału Muzeum Gdańska.
W 2000 roku na wieży zainstalowano nowy, 37-dzwonowy carillon wykonany przez holenderską ludwisarnię. W kolejnych latach przeprowadzono prace konserwatorskie — w 2018 odrestaurowano XVIII‑wieczne przedproża, w 2019 odnowiono pomieszczenie zwane „Wielkim Krzysztofem”, a w 2021 rozpoczęto renowację najstarszych dębowych drzwi prowadzących z Wielkiej Sali Wety do archiwum.
Jakie wnętrza wyróżnia Ratusz Głównego Miasta?
W ratuszu zachowały się sale o różnym przeznaczeniu i randze. Najstarszą częścią jest Komora palowa, pierwotnie sala kupiecka, gdzie w 2016 roku odkryto fresk z I połowy XV wieku przedstawiający ukrzyżowanego Chrystusa; badania dendrochronologiczne wskazały, że drewno stropu pochodzi z zimy 1378/1379. Sień służyła jako bogato zdobiony korytarz; jej galeria i schody zrekonstruowano po zniszczeniach wojennych na podstawie zachowanych fragmentów i fotografii.
Do reprezentacyjnych pomieszczeń należą Wielka Sala Rady, nazywana Salą Czerwoną, oraz Wielka Sala Wety, zwana Salą Białą. Sala Biała pełniła funkcje sądowe i reprezentacyjne; zdobią ją portrety królów polskich oraz marmurowy kominek. W Salach odbywały się audiencje królewskie i ceremonie miejskie, a w nich podpisywano większość międzynarodowych porozumień dotyczących Gdańska.
Informacje praktyczne
- Adres: Długa 46, 80-831 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 10:00–18:00, pn 12:00–18:00
- Telefon: +48585733128
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (2 209 opinii)
