UNICEF prowadzi międzynarodowy program „Miasto Przyjazne Dzieciom” od 1996 roku; w Polsce jest realizowany od 2018 roku. Organizacja dostarcza samorządom metodologię, narzędzia badawcze, szkolenia oraz wsparcie eksperckie potrzebne do diagnozy i planowania działań na rzecz najmłodszych. Inicjatywa obejmuje ponad 45 krajów oraz około 4000 miast i społeczności, a w Polsce tytuł Miasta Przyjaznego Dzieciom zdobyły m.in. Sopot, Gdynia, Konin i Toruń. W kolejnych miastach realizowane są szkolenia i konsultacje, które mają przekształcić uwagi dzieci i młodzieży w konkretne plany miejskie.
Jak wygląda proces certyfikacji?
Pierwszym etapem jest diagnoza 360° obejmująca zbieranie danych i opinii dzieci oraz analizę ich sytuacji w mieście. Na podstawie diagnozy samorząd przygotowuje dwuletni plan działań, po czym miasto otrzymuje status „Miasta Kandydującego” i rozpoczyna wdrażanie zaplanowanych rozwiązań. Po zakończeniu pierwszego cyklu działania podlega ocenie Kapituły Programu, która decyduje o przyznaniu tytułu „Miasta Przyjaznego Dzieciom” na okres dwóch lat. Proces nie kończy się po otrzymaniu tytułu — przewidziana jest recertyfikacja, która pozwala sprawdzić postępy i przedłużyć tytuł na kolejny okres.
Na czym opiera się ocena miasta?
Ocena wrażliwości miasta na prawa dziecka obejmuje kilka kluczowych obszarów. Sprawdzane są mechanizmy ochrony przed dyskryminacją oraz to, czy decyzje samorządu stawiają dobro dziecka na pierwszym miejscu. Badana jest też możliwość wyrażania poglądów przez dzieci i młodzież oraz traktowanie ich opinii poważnie przez dorosłych. Kolejnym elementem są warunki życia i rozwoju najmłodszych — zdrowie, dostęp do edukacji, kultura, sport, zabawa, czyste środowisko i odpowiednia przestrzeń do życia.
Kto może zainicjować udział i jakie są przykłady działań?
Do włączenia się w program mogą zachęcać różne podmioty: urzędnicy, Młodzieżowe Rady Miast, organizacje pozarządowe oraz mieszkańcy. UNICEF Polska prowadzi warsztaty i szkolenia dla mieszanych zespołów – uczniów, nauczycieli, pracowników urzędu i organizacji społecznych – aby w praktyce określić, gdzie głos młodych już funkcjonuje, a gdzie wymaga wzmocnienia. Jako przykład praktycznej pracy podano szkolenie w Bielsku-Białej z 21–22 września, którego efektem ma być lista potrzeb i barier oraz propozycje szybkich usprawnień do wykorzystania w Planie Działań. Toruń uczestniczy w programie od 2021 roku i w 2024 roku otrzymał tytuł Miasta Przyjaznego Dzieciom; miasto organizuje też spotkania i konsultacje poświęcone wdrożeniu rozwiązań dla młodych mieszkańców.
Program dostarcza samorządom narzędzi do długofalowego planowania i ma na celu tworzenie warunków, w których dzieci mogą bezpiecznie żyć, uczyć się i uczestniczyć w życiu miasta. Inicjatywa wspiera przyjmowanie rozwiązań, które sprzyjają zatrzymywaniu młodych rodzin w miastach i poprawie jakości przestrzeni miejskiej.
UNICEF Polska wskazuje, że trwała zmiana wymaga systemowego podejścia i włączenia dzieci w procesy decyzyjne.
Program obejmuje ponad 45 krajów i około 4000 miast i społeczności.
