Kontakt
Teraz Poniedziałek, 5 października 2026
Przewodnik

Bastion Żubr w Gdańsku — historia i cechy

• Marcin Włodarczyk • 3 min czytania

Bastion Żubr
Fot. Аимаина хикари · „Gdańsk bastion Żubr 009” · licencja CC0 · Wikimedia Commons · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Bastion Żubr to fragment XVII-wiecznych umocnień Gdańska położony nad Opływem Motławy. Obiekt należy do grupy bastionów typu staroholenderskiego i zachował się w najlepszym stanie spośród nich.

Bastion Żubr to zabytkowy bastion zbudowany w XVII wieku jako część pierścienia fortyfikacji otaczających Gdańsk. Obiekt ma formę nasypu ziemnego na planie pięcioboku i znajduje się na terenie Parku nad Opływem Motławy.

Gdzie leży Bastion Żubr?

Bastion położony jest w dzielnicy Śródmieście, na południowym krańcu Starego Przedmieścia, nad dawną fosą w postaci Opływu Motławy. Lokalizacja wiązała go bezpośrednio z systemem wodnym i miejskimi ciągami komunikacyjnymi.

Po wschodniej stronie bastionu stoi dawna forteczna śluza wodna na Motławie znana jako Śluza Kamienna. Od zachodu graniczy z Bramą Nizin­ną, a za nią znajduje się Bastion św. Gertrudy. Do skarp przylega Brama Kolejowa.

Jak zbudowano Bastion Żubr?

Bastion ma formę nasypu ziemnego pokrytego darnią. Budowlę zaprojektowano jako obiekt trójpoziomowy, z trzema następującymi po sobie wałami ziemnymi. Pierwszy z wałów otacza mur ceglany, a ostatni wał zwieńczono nadszańcem.

Jakie elementy wewnętrzne ma obiekt?

W wnętrzu bastionu znajduje się poterna — podziemne przejście lub korytarz stanowiący część systemu fortyfikacyjnego. W przeszłości bastion mieścił magazyn z prochem, co wskazuje na jego rolę w obsłudze militarnej umocnień.

Jakie funkcje pełnił Bastion Żubr w czasie wojen?

W epoce wojen napoleońskich bastion został obniżony. Obniżenie miało związek z modyfikacjami systemu obronnego w okresie działań zbrojnych. W okresie późniejszym w obiekcie znajdował się magazyn prochowy.

W czasie II wojny światowej poterna pełniła funkcję schronu przeciwlotniczego. Ten fakt wskazuje na wykorzystanie istniejącej infrastruktury fortyfikacyjnej do ochrony ludności i sprzętu w warunkach bombardowań.

Jak Bastion Żubr wpisuje się w system obronny Gdańska?

Bastion Żubr był jednym z czternastu bastionów typu staroholenderskiego wzniesionych wokół Gdańska w latach 1622–1636. Do dziś przetrwało pięć tego typu bastionów, a Bastion Żubr zachował się w najlepszym stanie spośród nich.

Informacje praktyczne

Najczęstsze pytania

Czy Bastion Żubr jest częścią systemu bastionowego Gdańska?
Tak. Bastion Żubr należy do grupy bastionów typu staroholenderskiego, które obwarowały Gdańsk w latach 1622–1636. Był jednym z czternastu takich obiektów, a obecnie jest jednym z pięciu zachowanych.
Jakie funkcje pełnił Bastion Żubr podczas działań wojennych?
W czasie wojen napoleońskich bastion został obniżony. W obiekcie znajdował się magazyn prochowy, a podczas II wojny światowej poterna służyła jako schron przeciwlotniczy.
Gdzie dokładnie leży Bastion Żubr w kontekście miejskim?
Bastion leży w Śródmieściu, na południowym krańcu Starego Przedmieścia, nad Opływem Motławy. W sąsiedztwie znajdują się Śluza Kamienna, Brama Nizinna, Bastion św. Gertrudy oraz Brama Kolejowa; całość znajduje się w Parku nad Opływem Motławy.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Marcin Włodarczyk

Nazywam się Marcin Włodarczyk i w redakcji e-nadmorzem.net.pl odpowiadam za dział Przewodnik. Opisuję miejsca warte odwiedzenia na wybrzeżu i w okolicy — zabytki, muzea, szlaki, parki i punkty widokowe, razem z praktycznymi wskazówkami dla odwiedzających.

Czytaj również