Wieniec dożynkowy to symbol zakończenia żniw i podziękowania za plony. Początkowo powstawał z ostatnich kłosów zboża — tzw. dorżnięcie ostatniego kłosa — które ścinano uroczyście i przynoszono do domu. Z czasem skromny wianuszek przekształcił się w misternie pleciony wieniec ozdabiany kwiatami, owocami i wstążkami, a zwyczaj przybrał formę procesji i poświęcenia podczas mszy.
Skąd pochodzi zwyczaj plecenia wieńców dożynkowych?
Zwyczaj ma korzenie w obrzędach dziękczynnych za urodzaj i zawiera ślady dawnych praktyk pogańskich, które z czasem połączyły się z obrzędami chrześcijańskimi. W XVI wieku, gdy w Polsce dominowała gospodarka folwarczna, wieńce zaczęły przyjmować ugruntowaną formę. Ostatni kłos ścinał najlepszy żniwiarz, a upleciony z niego wianek lub wieniec był niesiony do gospodarza lub dziedzica i przechowywany do następnego siewu.
Jak przygotować materiały i konstrukcję?
Tradycyjny szkielet powstaje z giętkich gałązek lub szkieletu z wikliny, wszystkie elementy łączone są lnianymi sznurami lub nićmi. Zgodnie z tradycją nie stosowano metalowych stelaży; współczesne poradniki dopuszczają jednak użycie drutu do zabezpieczenia drobnych dekoracji. Do oplatania używa się kłosów różnych zbóż — pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, lnu i innych gatunków rosnących w Polsce — które zbiera się jeszcze częściowo zielone, ręcznie, łączy w małe snopki i suszy przez kilka tygodni.
Jak wykonać wieniec krok po kroku?
Jedna z często stosowanych technik to plecenie na wzór warkocza. Przygotowuje się kilka pęk źdźbeł o długości co najmniej 50 cm, układa się po trzy pasma i plecie, dodając kolejne źdźbła w miarę potrzeby. Upleciony warkocz zawiązuje się na końcu, łączy początek z końcem i zabezpiecza sznurkiem, formując okrąg lub inną formę — koronę, kielich, serce, a także figury zwierząt czy owadów.
Poszczególne dekoracje tworzy się z wysuszonych ziaren nawleczonych na nici, z polnych kwiatów, ziół, owoców i warzyw. Wstążki dodają kolorystyki i często niosą znaczenia symboliczne. Na zwieńczeniu wieńca tradycyjnie umieszczano symbole religijne, takie jak krzyż, hostia lub monstrancja.
Przechowywanie i dalsze znaczenie wieńca?
Po dożynkach wieńce zwykle przechowywano w stodole lub na spichrzu do następnego siewu. Z wykruszonych ziaren pobierano ziarno, które wsypywano do worków z nasionami siewnymi. Dziś wieńce pełnią także funkcję lokalnej sztuki ludowej — często przygotowują je Koła Gospodyń Wiejskich i biorą udział w konkursach oceniających kunszt, zgodność z tradycją oraz estetykę.
Producent suszonych kwiatów Secca udostępnia ofertę dla kół wiejskich i podaje kontakt telefoniczny 571 600 750 oraz adres e‑mail [email protected].
