Bazylika Mariacka w Gdańsku jest historyczną farą Głównego Miasta pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Położona między ulicami Piwną, Chlebnicką i św. Ducha, od strony Motławy łączy się z miejskim układem ulic przez ul. Mariacką. Kościół pełnił funkcję miejsca kultu katolickiego i luterańskiego; od 1986 roku ma rangę konkatedry, a od 1992 należy do metropolii gdańskiej.
Jak powstawała świątynia?
Budowę obecnej świątyni rozpoczęto w pierwszej połowie XIV wieku; pierwszym datowanym aktem było położenie kamienia w roku 1343. Prace prowadzono równocześnie od wschodu i zachodu. W początkowym etapie powstała niska, dwukondygnacyjna wieża-dzwonnica z przyporami; korpus nawowy miał formę trójnawowej bazyliki, a wysokość nawy głównej wynosiła około 27 metrów.
W drugiej połowie XIV wieku dokonano przekształceń przestrzennych — wzniesiono halowy transept i rozbudowano prezbiterium. Pod koniec XV wieku przebudowano nawę na halę i dodano sklepienia gwiaździste, sieciowe i kryształowe; prace koronowano w 1502 roku, gdy wstawiono ostatni zwornik. Zastosowanie przypór wewnętrznych umożliwiło dużą liczbę okien i utworzenie 29 kaplic.
Co znajduje się we wnętrzu?
Wnętrze bazyliki zachowało liczne dzieła średniowieczne i nowożytne. Do najważniejszych należą: Ołtarz Koronacji Marii, gotycka Piękna Madonna Gdańska, Pietà, ołtarz św. Barbary, Tablica Dziesięciorga Przykazań oraz zegar astronomiczny. Wokół naw umieszczono zestaw obrazów i epitafiów pochodzących z XVI–XVIII wieku.
Jak zmieniała się rola religijna świątyni?
Reformacja dotarła do Gdańska w pierwszej połowie XVI wieku; pierwsze nabożeństwo protestanckie w farze odbyło się w 1529 roku. Przez większość okresu od XVI wieku do 1945 roku kościół służył gminie luterańskiej, choć do drugiej połowy XVII wieku proboszczami byli katoliccy duchowni wyznaczani przez króla. Po 1945 roku świątynia powróciła do użytku katolickiego.
Jakie zniszczenia i prace konserwatorskie miały miejsce?
W marcu 1945 część konstrukcji dachowych uległa spaleniu, zawaliło się około 40% sklepień, a niektóre dzwony stopiły się — wśród nich największy, Gratia Dei z 1453 roku. Po wojnie prowadzono zabezpieczenie i odbudowę pod kierunkiem prof. Stanisława Obmińskiego i inż. arch. Mariana Kossakowskiego; już w 1955 roku świątynię poświęcono i przekazano wiernym, choć prace konserwatorskie trwały dalej.
W ostatnich dekadach przeprowadzono duże renowacje: w latach 2017–2018 odnowiono elewację i pokrycie dachowe — wymieniono ponad 100 tys. dachówek i odciążono mury, rezygnując z betonowych elementów wprowadzonych po wojnie. Największy remont po odbudowie zakończył się w 2020 roku i trwał trzy lata; na przebudowę przeznaczono niemal 20 milionów złotych. W 2019 rozpoczęto konserwację kamiennej posadzki, obejmującej setki płyt nagrobnych kryjących szczątki około 6 tys. pochowanych do początku XIX wieku.
Jak prezentuje się architektura zewnętrzna i układ przestrzenny?
Bazylika zachowała niemal w pełni gotycki układ przestrzenny i cechy późnego gotyku ceglanego, charakterystycznego dla obszaru Morza Bałtyckiego. Sylwetkę budowli wyróżnia masywna zachodnia wieża dzwonnicza oraz smukłe narożne wieżyczki, które tworzą dominantę panoramy Głównego Miasta.
Kościół ma 37 dużych okien różnej wielkości, zaledwie dwa z nich zawierają współczesne witraże. Przestrzeń podzielono na liczne kaplice — w ich wnętrzach umieszczono wiele zachowanych detali i zabytkowych ołtarzy.
Odwiedzający i liczby
W 2016 roku świątynię odwiedziło około 460 tys. osób. Bazylika jest jedną z największych ceglastych świątyń świata — określa się ją jako trzecią pod względem objętości budowlę z cegły.
Informacje praktyczne
- Adres: Podkramarska 5, 80-834 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 13:00–17:00, pn–sob 8:00–17:00
- Telefon: +48583013982
- Strona internetowa: bazylikamariacka.gdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (20 851 opinii)
