Pomnik Poległych Stoczniowców 1970, wcześniej nazywany Pomnikiem ofiar grudnia 1970, stoi na placu Solidarności w Gdańsku niedaleko Bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej. Monument przypomina o ofiarach wydarzeń Grudnia 1970 i znajduje się blisko miejsca, gdzie padli pierwsi czterej zabici: Kazimierz Stojecki, Jerzy Matelski, Andrzej Perzyński i Stefan Mosiewicz. Charakterystycznym elementem kompozycji są trzy krzyże z zawieszonymi kotwicami.
Historia powstania pomnika
Inicjatorem idei budowy pomnika był w 1971 roku Henryk Lenarciak, przewodniczący rady oddziałowej Związku Zawodowego Metalowców na Wydziale W-4. Realizacja stała się możliwa dopiero po porozumieniach sierpniowych; w czasie strajków zbierano fundusze od strajkujących i mieszkańców Trójmiasta, a także od ofiarodawców z innych części kraju. Powstał Komitet Budowy Pomnika, na którego czele stanął Lenarciak; zastępcą komitetu był Marek Adamczewski, a sekretarzem Zygmunt Manderla.
Pierwotny projekt Bogdana Pietruszki przewidywał cztery krzyże połączone kotwicami i ramionami. Trzyosobowy zespół — Wojciech Mokwiński, Maria Korpalska i Giedymin Jabłoński — zaproponował później wersję z trzema krzyżami, uznając ją za korzystniejszą pod względem bryły i symboliki. Projekt w tej formie zatwierdził wiceminister kultury i sztuki oraz główny konserwator zabytków Wiktor Zin. 1 października 1980 komitet wybrał ostateczny wariant projektu przygotowany przez zespół z udziałem Bogdana Pietruszki, Elżbiety Szczodrowskiej, Roberta Peplińskiego i Wiesława Szyślaka.
Władze podejmowały próby odwleczenia budowy i zmianę nazwy monumentu, co miało objąć także pamięć poległych milicjantów. Protesty Anny Walentynowicz i działania osób współpracujących z Komitetem uniemożliwiły te zamierzenia. Pierwszy pal pod budowę wbito 17 września 1980, kamień węgielny wbudowano 6 grudnia 1980, a pomnik odsłonięto 16 grudnia 1980. Głównym wykonawcą zostało Przedsiębiorstwo Remontowo Montażowe Przemysłu Okrętowego "Budimor". Podczas uroczystości odtworzono po raz pierwszy Lacrimosę Krzysztofa Pendereckiego; prymas Stefan Wyszyński nie wziął udziału w ceremonii stwierdzając, że nie może być jedynie "prymasem stoczniowców".
Jak wygląda pomnik i z czego jest zbudowany?
Monument tworzą trzy krzyże, z których każdy ma wysokość 42 metrów i wagę 36 ton. Na każdym krzyżu zawieszona jest kotwica o wadze około 2 ton. W latach 1980–2000 były to trzy najwyższe krzyże w Polsce.
Dolna część pomnika zawiera płaskorzeźby przedstawiające sceny z życia stoczniowców. Na pomniku umieszczono cytat z psalmu 29 oraz fragment wiersza "Który skrzywdziłeś" Czesława Miłosza. Krzyże wykonano z płyt ze stali chromoniklowej, kwasoodpornej, kotwice z płyt mosiężnych, a płaskorzeźby odlano z brązu.
Gdzie znajduje się pomnik i jaka jest jego symbolika?
Pomnik stoi na placu Solidarności w sąsiedztwie Bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej. Lokalizacja łączy pamięć o ofiarach Grudnia 1970 z miejscem wydarzeń; w bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się punkt, w którym zginęli pierwsi czterej zabici: Kazimierz Stojecki, Jerzy Matelski, Andrzej Perzyński i Stefan Mosiewicz. Monument występuje również pod nazwą Pomnik ofiar grudnia 1970.
Symbolika kompozycji łączy motyw krzyża z morską kotwicą — odniesienia do pracy stoczniowców i pamięci o poległych pojawiają się zarówno w formie, jak i w inskrypcjach na pomniku. Na pomniku widnieje cytat z psalmu 29 oraz fragment wiersza Czesława Miłosza "Który skrzywdziłeś".
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Solidarności, 80-001 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: gdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (4 165 opinii)
