Długi Targ to główny reprezentacyjny plac Gdańska, usytuowany na osi zachód–wschód w Głównym Mieście. Jest przedłużeniem ulicy Długiej i historycznie był jednym z najważniejszych traktów handlowych prowadzących w kierunku Motławy.
Jak powstał Długi Targ?
Początki sięgają XIII wieku, gdy wraz z ulicą Długą pełnił rolę traktu kupieckiego, a jego przedłużeniem był owalny plac targowy. Od czasu przejęcia miasta przez Zakon krzyżacki trakt stał się najważniejszym ciągiem drożnym na Głównym Mieście; w źródłach z 1331 występuje jako Longa Platea.
W średniowieczu ciąg od Bramy Długoulicznej do Bramy Kogi był traktowany jako jedna ulica. Przy Bramie Kogi istniał most, do którego przybijały duże statki typu koga, a później w tym miejscu powstała okazała Brama Zielona — nazwana od zielonkawego koloru detali. Od zawsze rejon Długiej i Długiego Targu był zamieszkiwany przez najzamożniejszych mieszczan i patrycjuszy.
Między XV a XVI wiekiem trakt używano podczas uroczystych przemarszów królewskich, co przyniosło mu nazwę Drogą Królewską. W XIV–XV wieku przy Długim Targu odbywały się sobotnie targi mięsa; odcinek między fontanną a ratuszem nazywano Targiem Prosiąt. Na placu wykonywano też egzekucje — dotyczyły one m.in. szlachciców i prawowitych obywateli. W 1526 ścięto tu 14 przywódców buntu z Jerzym Wendlandem na czele.
Jak zmieniała się zabudowa i nawierzchnia?
W XIX wieku przedproża kamienic rozebrano, zastępując je witrynami sklepów; ostatnie przedproże zniknęło w 1872 roku. W 1882 plac i ulica zostały wybrukowane kostką importowaną ze Skandynawii. Później poprowadzono tędy linię tramwajową, a do 1945 plac nosił niemiecką nazwę Langer Markt.
W wyniku działań wojennych większość zabudowy Długiego Targu uległa zniszczeniu. Przy odbudowie usunięto tory tramwajowe, a dawną kostkę zastąpiono szlifowanym granitem. Wiosną 2019 zaprezentowano koncepcję przebudowy Drogi Królewskiej, natomiast przewidziane naprawy nawierzchni zaplanowano na jesień 2019 w celu przywrócenia stanu z lat 1971–1973. Realizacja inwestycji napotkała opóźnienia związane ze sprzeciwem wojewódzkiego konserwatora zabytków; porozumienie w sprawie wyglądu nawierzchni podpisano wiosną 2021, a we wrześniu 2021 rozpoczęto prace na dwóch środkowych pasach między latarniami. Zakończenie robót wartych ponad 3 mln zł nastąpiło w połowie 2022.
Co zobaczyć na Długim Targu?
Układ placu odbiega od typowego średniowiecznego rozplanowania i przypomina założenia miast południowego wybrzeża Bałtyku lokowanych na prawie lubeckim. Dłuższe pierzeje zajmują kamienice mieszczan, a od zachodu plac zamyka ratusz, od wschodu zaś Brama Zielona.
Ratusz Głównego Miasta
Ratusz Głównego Miasta to ceglany budynek w stylu gotycko-manierystycznym, wznoszony od XIV wieku z późniejszymi nadbudowami i oficynami. Wieżę wieńczy manierystyczny hełm Dirka Danielsa, a w 1561 ustawiono na nim postać króla Zygmunta Augusta. Wnętrza zachowały wiele dzieł rzeźby i malarstwa: kręcone schody i portal z XVII wieku, w Sali Czerwonej kominek Wilhelma van der Meer oraz plafon z Apoteozą Gdańska autorstwa Izaaka van den Blocke. Ratusz mieści siedzibę Muzeum Historycznego Miasta Gdańska.
Fontanna Neptuna
Pierwotną fontannę wykonał Abraham van den Blocke w latach 1606–1613. W drugiej połowie XVIII wieku Karol Stender przeprowadził gruntowną przebudowę, a w 1758 ustawiono obecną późnobarokową kratę. Kamienny basen ma plan czteroliścia, a figurę Neptuna przypisuje się Piotrowi Husenowi; rzeźba pochodzi z lat 1612–1615.
Dwór Artusa
Dwór Artusa znany jest od pierwszej połowy XIV wieku; obecny budynek późnogotycki z manierystyczną fasadą to trzecia siedziba cechów kupieckich w tym miejscu. Wewnątrz znajduje się dziewięć przęseł sklepionych gwiaździstymi sklepieniami wspartymi na czterech filarach. Po zniszczeniach z 1945 roku zachowano część oryginalnej dekoracji: rzeźby, obrazy, wiszące modele okrętów oraz monumentalny piec kaflowy z 1545; utracone elementy uzupełniono rekonstrukcjami.
Brama Zielona
Brama Zielona powstała w miejsce gotyckiej Bramy Kogi w latach 1564–1565 i 1565–58 w stylu manieryzmu niderlandzkiego według projektu Hansa Kramera. Trzykondygnacyjna budowla z dwoma skrzydłami ma cztery arkady przejazdowe, elewacje zdobią pilastry i płaskorzeźby. Obiekt pełni obecnie funkcję oddziału Gdańskiego Muzeum Narodowego.
Kamienice przy Długim Targu
Manierystyczne i barokowe kamienice patrycjuszowskie zostały odbudowane po wojnie, zachowując elementy pierwotnej dekoracji rzeźbiarskiej. Do wyróżniających się należą Złota Kamienica z 1609, wzniesiona przez Abrahama van den Blocke i Jana Voigta, oraz kamienica nr 20 z 1680 z barokową fasadą przypisywaną Andreasowi Schlüterowi. W kamienicach nr 1–4 zatrzymywali się polscy królowie, a część pierzei (nr 1–10) została w 2018 sprzedana na cele hotelowe; finalizacja transakcji nastąpiła po dwóch latach. Przy numerze 19 zwraca uwagę fasada odbudowanego Hotelu Radisson Blu.
Oś i układ placu — co to oznacza?
Układ Długiego Targu jest osadzony na osi prowadzącej ku Motławie, co odróżnia go od typowych średniowiecznych rynków. Dłuższe pierzeje zabudowano kamienicami trzytraktowymi z dużymi sieniami, co odzwierciedla dawny status tej części miasta jako rezydencji bogatych mieszczan i kupców.
Informacje praktyczne
- Adres: Długa, 80-831 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (16 516 opinii)
